Dlaczego luty nazywamy lutym…? Czyli o genezie nazw miesięcy

W XV wieku na marginesie jednego z cyzjojanów[1] zapisano:
sticzen
luthy
marzecz
kwyeczen
may
czervyen
lypyen
syrpyen
wrzesen
pasdzernyk
lystopad
grudzyen

Co znaczą te tajemnicze, przekształcone dzisiaj nieco słowa?

Styczeń

Możemy znaleźć aż TRZY genezy tego słowa:
1. Najpowszechniej znana jest teoria, że nazwa styczeń pochodzi po prostu od STYKU starego i nowego roku
2. Inna teoria mówi, że nazwa styczeń pochodzi z przekształconego słowa TYCZEŃ . Wzięło się ono od sporządzania w tym czasie przez gospodarzy TYK służących do podtrzymywania roślin
3. W końcu geneza słowiańska: styczeń to przekształcone słowo SIECZEŃ– w tym czasie rąbano/SIEKANO drewno

Luty

Staropolskie słowo LUTHY  oznaczało coś złowrogiego, srogiego, okrutnego, przykrego. I taki właśnie wydaje się być nasz luty: zimny i mroźny, a przez to nieprzyjemny. Luty bywa w końcu miesiącem, w którym wszystko jest skute lodem, a nam nie chce się wychodzić spod ciepłych kołder.

Marzec

Marzec to słowo zapożyczone z łaciny od słowa MARITUS oznaczającego boga wojny Marsa. W miesiącu tym Mars świeci na niebie bardzo jasno (najjaśniej w ciągu całego roku), więc nie ma co się dziwić, że właśnie ten czas jest mu poświęcony.
Warto wiedzieć, że w kulturze słowiańskiej marzec nazywany był BRZEZIEŃ. W tym czasie bowiem nasi przodkowie zbierali sok z brzozy.

Kwiecień

Nie trudno zgadnąć, że chodzi tu o KWITNĄCE rośliny. Świat staje się coraz bardziej kolorowy i daje nadzieje na szybkie nadejście ciepłych dni. Stąd pewnie używano kiedyś nazw ŁŻYKWIAT lub ZWODZIKWIAT– w końcu kwiecień plecień, co przeplata…

Maj

Słowo maj pochodzi z łaciny i zapożyczone zostało od imienia bogini wzrastania MAI.
Być może słowo to, ma też związek z łacińskim słowem MAJUS znaczącym: pełen radości, miły, przyjemny.

Czerwiec 

Możemy znaleźć dwojaką genezę:
1. W tym czasie zbierano poczwarki robaków, które nazywają się CZERWIEC polski. Służyły one (po uprzednim wysuszeniu) do wytwarzania czerwonego barwnika.
2. W tym czasie wylęgają się również CZERWIE czyli larwy pszczół

Lipiec

Chodzi tu oczywiście o LIPY- lipiec to miesiąc kwitnienia tych drzew.

Sierpień

Ten okres roku to czas żniw, a podczas żniw używano głównie SIERPÓW.

Wrzesień

We wrześniu kwitną… WRZOSY.
Dawniej używano określenia PAJĘCZNIK– po ciepłych, beztroskich lipcu i sierpniu pozostają nam tylko magiczne nitki tworzone przez pająki- babie lata.

Październik

Suche łodygi lnu (który był dawniej jednym z głównych surowców, z których wytwarzano odzież) nazywane są PAŹDZIERZE. Właśnie w tym czasie młócono paździerze.
Inną nazwą, którą określano ten czas to PROSINIEC– ubijano wtedy też prosięta.

Listopad

W tym okresie spadają LIŚCIE, zapowiadając nadchodzącą zimę.

Grudzień

Coraz niższe temperatury sprawiają, że zamarza woda nie tylko w jeziorach, ale i w ziemi. Podłoże zamarza nam wtedy jak mawiali Słowianie na GRUDĘ czyli zamarzniętą bryłę.

Bibliografia:
1. Leszek Matela, Tajemnice Słowian, Białystok 2005
2. http://blog.naukowefakty.pl/skad-wziely-sie-nazwy-miesiecy/